Zrelaksuj się

Déja vu i jamais vu to paramnezje, czyli zaburzenia wspomnień

Autor: Tomasz Nęcki
Deja vu i jamais vu to paramnezje, czyli zaburzenia wspomnień
Fot. thinkstockphotos.com

Termin deja vu pojawia się w literaturze, w filmach, ale i w medycynie. Deja vu oznacza odczuwanie, że jakaś sytuacja – dokładnie taka sama – przeżywana była już w przeszłości. Odwrotnym do deja vu zjawiskiem jest jamais vu, czyli przeświadczenie, że znana sytuacja nie miała nigdy wcześniej miejsca. Oba wymienione zjawiska należą do zaburzeń pamięci. Czy są one swego rodzajem naturalnym zjawiskiem, czy też ich doświadczanie powinno skłonić pacjenta do odwiedzenia lekarza?

Paramnezje zalicza się do jakościowych zaburzeń pamięci. Wśród nich znajdują się m.in. zjawiska określane jako deja vu i jamais vu. Oba terminy pochodzą z języka francuskiego i oznaczają „już widziane” (deja vu) oraz „nigdy niewidziane” (jamais vu).

Zarówno deja vu, jak i jamais vu mogą dotyczyć tak naprawdę dużego zakresu sytuacji. Osobie znajdującej się np. w restauracji może się nagle zacząć wydawać, że przeżywała już tę sytuację, co więcej – może wystąpić u niej przeświadczenie, że dokładnie wie, co się za chwilę po kolei będzie działo.

Deja vu posiada pewne swoiste dla siebie cechy, wśród których wymienić można:

  • nagłe wystąpienie zaburzenia,
  • zjawisko i towarzyszące mu uczucia trwają zaledwie kilka sekund,
  • brak możliwości podania, kiedy w przeszłości miałoby odbyć się dane, przeżywane już kiedyś wydarzenie,
  • wspomnienie dotyczy całej sytuacji, a nie jednego przedmiotu czy osoby.

Jamais vu to z kolei zjawisko odwrotne, w którym doświadczająca go osoba ma wrażenie, że jakąś sytuację widzi po raz pierwszy w swoim życiu.

Deja vu i jamais vu – przyczyny występowania

Obie wymienione paramnezje, czyli deja vu i jamais vu, nadal pozostają zjawiskami dość tajemniczymi, nawet dla naukowców. W dość zamierzchłej przeszłości za główną przyczynę ich pojawiania się uznawano zjawiska związane z reinkarnacją. Obecnie poglądy dotyczące przyczyn paramnezji są już nieco inne, ale dokładne mechanizmy występowania jamais vu i deja vu wciąż stanowią jednak pewną zagadkę.

Paramnezje mogą wystąpić tak naprawdę u każdego, nawet u całkowicie zdrowego człowieka. Istnieją jednak pewne stany, w których obserwuje się tendencję do częstszego występowania zarówno deja vu, jak i jamais vu. Głównymi problemami związanymi z pojawianiem się u pacjentów paramnezji są schorzenia neurologiczne. Złudzenia pamięciowe mogą być częścią aury migrenowej, ale i stanowić jedno ze spektrum zaburzeń związanych z napadami padaczkowymi (szczególnie dotyczy to padaczki skroniowej). W przypadku samego jamais vu częstsze występowanie zjawiska obserwuje się czasami u pacjentów doświadczających amnezji oraz afazji.

Analizą deja vu i jego przyczyn zajmował się Sigmunt Freud. Według jego teorii, mechanizmami psychologicznymi prowadzącymi do tej paramnezji, mogłyby być np. występowanie u pacjenta nieuświadomionych wcześniej życzeń czy też to, że dana sytuacja budzi w człowieku jakiegoś rodzaju fantazje.

Badania dotyczące paramnezji nierzadko prowadzą do ciekawych wniosków. Nie budzi zapewne zdziwienia, że naukowcy próbowali powiązać ich występowanie z cierpieniem przez pacjentów na różnego rodzaju choroby psychiczne. Ostatecznie okazało się, że jednoznacznego związku pomiędzy czy to schizofrenią, czy zaburzeniami lękowymi a deja vu i jamais vu zasadniczo... nie ma.

Inne analizy doprowadziły do wysunięcia hipotez, że paramnezje w postaci deja vu mogą się pojawiać wtedy, kiedy człowiek znajdzie się np. w miejscu bardzo przypominającym mu jakąś inną, w przeszłości odwiedzoną już lokalizację.

Jeszcze inną funkcjonującą opinią co do pojawiania się deja vu jest ta, według której tej paramnezji doświadczają częściej ci ludzie, którzy bardzo często i dużo podróżują i z tego względu mają oni wiele wspomnień dotyczących przeróżnych sytuacji.

Deja vu i jamais vu – wariant normy czy odchylenie od stanu prawidłowego?

Paramnezje nie zawsze muszą budzić niepokój – mogą się przecież zdarzyć dowolnej osobie (istnieją nawet teorie, że deja vu czy jamais vu doświadczy na jakimś etapie swojego życia nawet każdy człowiek). Zwiększona częstość występowania tych zjawisk może być jednak związana zarówno ze stresem i przemęczeniem, jak i – o czym już wspomniano – z zachorowaniem na padaczkę. W takiej sytuacji najkorzystniej byłoby pomyśleć o tym, czy u pacjenta występują jeszcze jakieś inne dolegliwości zdrowotne, a w razie jakichkolwiek wątpliwości skonsultować się z lekarzem.

Czytaj także

Najczęściej czytane